آسیاب پشته ماژین دره‌شهر

موقعیت جغرافيایی

اين اثر در شمال روستای پشته ماژین قرار دارد. روستای پشته ماژین یکی از روستاهای دهستان ماژین از توابع بخش ماژین شهرستان دره­ شهر است.

توصیف محوطه

این اثر در شمال روستای پشته ماژین و در کنار مسیل رودخانه پشته ماژین احداث شده است. جاده آسفالته روستای پشته ماژین از شمال و جنوب این اثر می­گذرد. رودخانه پشته ماژین نیز از شرق آن عبور می­نماید. این آسیاب بر روی دیواره غربی مسیل رودخانه شکل گرفته است.

در گذشته آب رودخانه پشته ماژین از طریق کانالی و از ضلع غربی وارد تنوره آسیاب می­ شده است و دریچه خروجی آب تنوره در ازاره ضلع شرقی آسیاب قرار داشته است؛ یعنی در واقع پس از منحرف نمودن مسیر آب رودخانه و انتقال آن به سمت تنوره این آسیاب، دوباره از طریق دریچه خروجی، این آب به سمت مسیل رودخانه هدایت می­ شده است. ضلع شرقی آسیاب دارای شیب تندی به سمت کف مسیل رودخانه است. پوشش گیاهی پیرامون بنا مرتعی بوده و جنس خاک آن کاملاً سنگلاخی است. ( تصاویر 113 – 116).

یافته ­های سطحی

این اثر یک مورد دیگر از آسیاب­ های آبی می­باشد. ارتفاع سازه آن به 6 متر می رسد لیکن ارتفاع اصلی آن بیشتر از این بوده و در زیر رسوبات پیرامون مدفون شده است، زیرا دریچه خروجی آب تنوره در زیر رسوبات مدفون است. سازه اصلی بنا که تنوره را درون آن تعبیه نموده­ اند، در گوشه­ ها به صورت گرد است نه زاویه­ دار. این سازه به دیواره صخره ­ای در ضلع غربی تکیه داده است به همین دلیل دوام زیادی آورده و دچار رانش و تخریب نشده است. عرض تقریبی سازه 250 سانتی­متر می­باشد، قطر تنوره نیز 110
سانتی­متر است. نزدیک به 3 متر از بقایای کانال انتقال آب به تنوره بر جای مانده است. عرض کانال 120 سانتی­متر و عمق آن 20 سانتی­متر است . مانند سایر سازه­ های مشابه، در اینجا نیز از مصالح لاشه و قلوه سنگ و ملات ساروج استفاده نموده­ اند. بر روی جداره تنوره و کف کانال از اندود ساروج استفاده شده است، لیکن جداره بیرونی سازه برهنه است. تنوره آسیاب تا نیمه از رسوبات پر شده است.

آسیب­ شناسی

این سازه نسبتاً سالم بوده و فقط در اثر فرسایش طبیعی، رسوبات در پیرامون ازاره آن و داخل تنوره جمع شده است. همچنین قسمت­ هایی از اندودهای مابین قلوه سنگ ­ها هم در قسمت بالای سازه و هم در پیرامون کانال ، فرسوده شده و فرو ریخته است. با آوار برداری از پیرامون بنا و داخل تنوره و مرمت و بازپیرایی این اثر، می­توان این سازه را به عنوان یک آسیاب آبی برای نسل­های آینده بهتر محافظت نمود.

دوره­ های فرهنگی

طبق گفته اهالی منطقه این اثر در سده اخیر ساخته شده است و تا حدود 40 سال قبل از آن بهره ­برداری می­شده است.