چهارطاقی چمنمشت در نزدیکی روستای چمنمشت در 10 کیلومتری شمال دره شهر، واقع درجنوبشرق استان ایلام قرار دارد. این محوطه 41×61 متر ابعاد و حداکثر هفت متر بلندی دارد. محوطه چهارطاقی در سال 1384 هـ. ش، طی فصل دوم بررسیهای باستانشناسی بخش مرکزی شهرستان دره شهر با عنوان محوطهای از دوره ساسانی شناسایی شد.
ساختار چهارطاقی چمنمشت
در سطح محوطه بقایای ساختوسازهایی قابلمشاهده است که نشان میدهد بنایی نسبتاً بزرگ در دل محوطه جای دارد که با استفاده از لاشهسنگ و مصالح گچ ساختهشده است. تقریباً تمامی ساختوسازها در زیرخاک مدفونشده و بهجز شماری لاشهسنگ پراکنده و رد چند دیوار که عرضی در حدود 110 سانتیمتر دارند، عناصر بیشتری در سطح وجود ندارد. در سطح محوطهٔ چمنمشت، شماری قطعه سفال، تکههای شیشه و بخشی از یکشی گچی بهدستآمده است. سفالهای مکشوفه متعلق به دورهٔ ساسانی و علاوه بر آنها، چند قطعه سفال اشکانی از نوع کلینکی نیز در سطح محوطه به دست آمد.
پایه گچی شکسته چهارطاقی چمنمشت
در میان یافتههای بررسیشدهٔ محوطه، قسمتی از یکپایهٔ گچی شکسته وجود دارد که در میان چالههای حفاری غیرمجازی که در مرکز بنا حفر گردیده، بهدستآمده است. این پایه شباهت نزدیکی با پایهٔ آتشدان گچی مکشوفه از گورستان شرقی روستای کاکا در گنبدکاووس در استان گلستان دارد و بیشباهت به پایهٔ گچی مکشوفه از بنای مذهبی قلعه کهزاد ویزنهار در رومشکان لرستان هم نیست. تقریباً همگی این قطعات به دورهٔ ساسانی تاریخگذاری شده و بر پایهٔ زمینهٔ کشف آنها، متعلق به آتشکدههایی با مراتب متفاوت اهمیت و جایگاه هستند.
بر اساس بررسیها و کاوشهای صورت گرفته در آتشکدههای ساسانی غرب ایران مشخص گردیده که یکی از ویژگیهای فراگیر و عمومی آتشکدههای این منطقه، همچون منطقهٔ فارس، استفاده از مصالح سنگ و گچ است.
در سه مکان مذهبی شیان، میلمیلگه و پلنگگرد بقایای سکوهایی به شکل حرف (T) کشفشده که معمولاً در سطح و یا رأس آنها پایههای گچی قرار داشته است. این سکوها در ادامهٔ فضای مربع شکل حوضچه مانند، میان بنا قرار میگرفته و احتمالاً بر فراز پایههای گچی آن، آ دوشت یا میلههای علم یا پرچم نصب میشده است. به نظر میرسد که پایهٔ گچی مکشوفه از چمنمشت نیز متعلق به بنایی مذهبی بوده و بخشی از یکپایهٔ گچی آتشدان است که بر روی یک سکو یا سطح گچی قرار داشته که در اثر حفاریهای غیرمجاز از جای اصلی خود کندهشده است. تاکنون اینگونه پایههای گچی تنها از بناهایی چون آتشکده بهدستآمده و در بناهایی با کارکردهای دیگر نمونهای گزارش نشده است.
تاریخگذاری چهارطاقی چمنمشت
توجه به وجود سفالهای ساسانی، معماری لاشهسنگی با ملاط گچ و پایهٔ گچی مکشوفه این احتمال که محوطهٔ موسوم به چهارطاقی چمنمشت بنائی مذهبی چون آتشکدهای از دوره ساسانی باشد، وجود دارد. بااینحال برای کسب اطلاعات بیشتر دراینباره باید منتظر انجام کاوشهای باستانشناختی در این مکان باشیم.
