بقایای بنای باشکوه امامزاده مهدی صالح در روستای ماژین بخش مرکزی از توابع شهرستان دره شهر استان ایلام واقع شده است. این بنا در سال 1380 با شماره 4311 در فهرست آثار ملی کشور به ثبت رسیده است.
تاریخچه بنا
بنای امامزاده مهدی صالح از جمله آثار ارزشمند و کم نظیر معماری قرن هشتم می باشد. به تائید بزرگان و ریش سفیدان روستا این بنا تا حدود ۲۰ سال پیش سر پا بوده ولی طی رعد و برق شدید در نیمه های شب قسمت زیادی از اثر تخریب شده است.بنای امامزاده مهدی صالح از جمله آثار ارزشمند و کم نظیر معماری قرن هشتم می باشد. به تائید بزرگان و ریش سفیدان روستا این بنا تا حدود ۲۰ سال پیش سر پا بوده ولی طی رعد و برق شدید در نیمه های شب قسمت زیادی از اثر تخریب شده است.
مشخصات بنا
اصل مقبره چهار گوش است که هر زاویه آن به گوشواره های مناره مانندی منتهی میشود. در ورودی به جانب مشرق باز می شود و کفش کن آن دهلیزی است به طول و عرض ۳ × 20/5 متر و به ارتفاع 30/۳ متر اندازه در ورودی مقبره ۱۴۱۹۰ سانتی متر است. جنب کفش کن ، اطاقی برای استراحت زائران و یا سرایدار مقبره ساخته شده است که اینک فقط قسمتی از آن باقی مانده است. مقبره دو طبقه است، قبر در طبقه زیرین و چهار پله پائین تر از سطح طبقه دوم و در دخمه ای به خاک سپرده شده است. در دیوار شمالی آن بخاری که از دود سیاه شده است نیز تعبیه گردیده بلندی طاق آن 6/2 متر است. کف طبقه دوم مقبره همان سقف زیرین است. اندازه اندازه داخل آن 40/66 متر می باشد . این بنا در میان گورستان دهکده بوده و هرمی شکل است که در شرف ویرانی و انهدام است این بقعه یکی از شاهکارهای معماری قرن هشتم می باشد.
عوامل تزئین شده و نوع آنها
در کتاب آثار باستانی و تاریخی لرستان آورده شده که در وسط آن نمودار قبری با سنگ و گچ ساخته شده است و بر روی آن شغال منشوری شکل پنج وجهی بطول 55/1 متر که اندازه پهنای هر یک از سطوح جانبی آن ۲۷ سانتی متر است کار گذاشته شده و روی این سطوح سه آیه آخر سوره ۵۹ (حشر) با خط نسخ بسیار زیبایی به صورت برجسته گچ بری و نوشته شده است. بر روی چهار دیوار مقبره، نقوش و آیاتی از قرآن گچ بری شده که دیوار شرقی و شمالی را که سال ها پیش از این عده ای از اهالی تراشیده اند و گچ کاری کرده اند. دیوار و قسمتی از طاق غربی نیز در سال ۱۳۴۳ شمسی بر اثر بی توجهی و باران و باد فرو ریخته و تنها گچ بری های دیوار جنوبی تا اندازه ای باقی مانده که متاسفانه این دیوار نیز ترک برداشته و نزدیک به فروریختن و خراب شدن است. بر حاشیه این دیوار به پهنای ۴۴ سانتی متر آیاتی از سوره ۴۸ (الفتح) با دو نوع خط کوفی و نسخ گچ بری شده است. در وسط دیوار محرابی است که هر طرف آن دایره ای که در داخل آن هشت پری است و اطرافش نیز تزئینات دیگری گچ بری شده که هر دو طرف چنان دقیق و مانند همند که هیچ تفاوتی در آنها مشاهده نمی شود.
بر بالای محراب داخل گچ بری جناغی، نقوش دیگری از گل با دو حاشیه مختلف هست و پائین آن سوره توحید با خط کوفی و پائین تر از آن قسمتی از آیه الکرسی گچ بری شده است. در داخل محراب روی دیوار آن نوعی گچ بری لانه زنبوری دیده میشود که هر بیننده ای را به تحسین و اعجاب وا میدارد در دو طرف این محراب نیز چهار جمله (لا اله الا الله – محمد رسول الله – نصر من الله و فتح قریب و بشر المومنین) نوشته و گچ بری شده است.
توضیحات ضروری و اختصاصی بنا
کنید بر بنای چهار گوش مقبره با سبک طاس و نیم طاس ساخته شده است. ابتدا چهار گوش را به هشت قسمت نموده و بعد هر یک از قسمت ها مجددا به طاق های کوچکتری تقسیم گردیده است و مرتبا این طاق ها کوچکتر و بیشتر میشوند تا جایی که روی آن با یک طاق ساده پوشیده میشود. ارتفاع گنبد تا کف زیرین مقبره 45/18 متر است.
بنابر آنچه دو نفر از معمرین با سواد دهکده نقل نموده اند بر دیوار غربی که خراب شده است نام و مشخصات صاحب قبر و هم چنین نام استاد گچ بر و معمار این بنا گچ بری شده بود و قول آن دو نسبت به آنچه خوانده و نقل کرده اند تفاوت زیاد دارد که عینا هر دو نقل می شود.
