موقعیت جغرافيايي:
اين اثر در شمال روستای پشته ماژین قرار دارد. روستای پشته ماژین یکی از روستاهای دهستان ماژین از توابع بخش ماژین شهرستان دره شهر است.
توصیف محوطه:
این اثر در شمال روستای پشته ماژین و در کنار مسیل رودخانه پشته ماژین احداث شده است. جاده آسفالته روستای پشته ماژین از شمال و جنوب این اثر میگذرد. رودخانه پشته ماژین نیز از شرق آن عبور مینماید. این آسیاب بر روی دیواره غربی مسیل رودخانه شکل گرفته است.
در گذشته آب رودخانه پشته ماژین از طریق کانالی و از ضلع غربی وارد تنوره آسیاب می شده است و دریچه خروجی آب تنوره در ازاره ضلع شرقی آسیاب قرار داشته است؛ یعنی در واقع پس از منحرف نمودن مسیر آب رودخانه و انتقال آن به سمت تنوره این آسیاب، دوباره از طریق دریچه خروجی، این آب به سمت مسیل رودخانه هدایت می شده است. ضلع شرقی آسیاب دارای شیب تندی به سمت کف مسیل رودخانه است. پوشش گیاهی پیرامون بنا مرتعی بوده و جنس خاک آن کاملاً سنگلاخی است. ( تصاویر 113 – 116).
یافته های سطحی:
این اثر یک مورد دیگر از آسیاب های آبی میباشد. ارتفاع سازه آن به 6 متر می رسد لیکن ارتفاع اصلی آن بیشتر از این بوده و در زیر رسوبات پیرامون مدفون شده است، زیرا دریچه خروجی آب تنوره در زیر رسوبات مدفون است. سازه اصلی بنا که تنوره را درون آن تعبیه نموده اند، در گوشه ها به صورت گرد است نه زاویه دار. این سازه به دیواره صخره ای در ضلع غربی تکیه داده است به همین دلیل دوام زیادی آورده و دچار رانش و تخریب نشده است. عرض تقریبی سازه 250 سانتیمتر میباشد، قطر تنوره نیز 110
سانتیمتر است. نزدیک به 3 متر از بقایای کانال انتقال آب به تنوره بر جای مانده است. عرض کانال 120 سانتیمتر و عمق آن 20 سانتیمتر است . مانند سایر سازه های مشابه، در اینجا نیز از مصالح لاشه و قلوه سنگ و ملات ساروج استفاده نموده اند. بر روی جداره تنوره و کف کانال از اندود ساروج استفاده شده است، لیکن جداره بیرونی سازه برهنه است. تنوره آسیاب تا نیمه از رسوبات پر شده است.
آسیب شناسی:
این سازه نسبتاً سالم بوده و فقط در اثر فرسایش طبیعی، رسوبات در پیرامون ازاره آن و داخل تنوره جمع شده است. همچنین قسمت هایی از اندودهای مابین قلوه سنگ ها هم در قسمت بالای سازه و هم در پیرامون کانال ، فرسوده شده و فرو ریخته است. با آوار برداری از پیرامون بنا و داخل تنوره و مرمت و بازپیرایی این اثر، میتوان این سازه را به عنوان یک آسیاب آبی برای نسلهای آینده بهتر محافظت نمود.
دوره های فرهنگی:
طبق گفته اهالی منطقه این اثر در سده اخیر ساخته شده است و تا حدود 40 سال قبل از آن بهره برداری میشده است.
تصویر 113 : آسیاب پشته ماژین – دید از جنوب شرق
تصویر 114 : آسیاب پشته ماژین – دید از جنوب
تصویر 115 : آسیاب پشته ماژین – دید از شمال
تصویر 116 : آسیاب پشته ماژین – کانال و تنوره