تنگه بهرام چوبین دره شهر سردار ساسانی


تنگه بهرام چوبین در ۱۰ کیلومتری شهرستان دره شهر و در جنوب مسیر ارتباطی این شهرستان به شهرستان پل‌دختر و در دامنه کبیر کوه، قرارگرفته است. جهت تنگه، جنوبی- شمالی و در ارتفاعی معادل ۶۸۱ متر از سطح دریا قرارگرفته است.

موقعیت جغرافیایی تنگه بهرام چوبین
موقعیت جغرافیایی تنگه بهرام چوبین

آثار معماری تنگه بهرام چوبین

در تنگه بهرام چوبین، آثار معماری فراوانی به چشم می‌خورد. عمده بناهای این تنگه عبارت‌اند از: ۱: در ورودی،۲: پل و سیل‌بند، ۳: برج و باروی شرقی و غربی،۴: مجموعه بناهای شرقی تنگه، ۵: دست کندها (سنگ آب)،۶: بنای نیایشگاهی،۷: استراحتگاه، ۸: برج و باروی جنوبی، ۹: آثار معماری غرب تنگه.

تنگه بهرام چوبین- دید از شمال
تنگه بهرام چوبین- دید از شمال

 در ورودی تنگه بهرام چوبین با عرض ۱۲۰ و ارتفاع ۱۷۰ سانتیمتر، رو به شمال و میان دو باروی شرقی و غربی قرار دارد. به نظر می‌رسد این قسمت از بنا درگذشته با نوعی طاق (احتمالاً جناغی) پوشش داده‌شده است. به خاطر رودخانه‌ای که درمیان تنگه جاری است و نیز به جهت دسترسی به قسمت‌های مختلف تنگه و هم ایجاد مانعی جهت مهار سیلاب‌های این رودخانه، درگذشته به ساخت پل و سیل بند اقدام نموده‌اند. این پل یک چشمه (دهانه) داشته و ستون‌های آن به‌صورت مربع‌مستطیل، ساخته‌شده‌اند. عمده مصالح ساخت بارو و سایر بناهای تنگه، قلوه‌سنگ‌های ریزودرشت نتراشیده با ملات گچ و به‌احتمال ساروج است.

تنگه بهرام چوبین
تنگه بهرام چوبین

در سمت غرب و شرق داخل تنگه شاهد یک مجموعه معماری هستیم. این بناها در قسمت شرقی شامل ۷ اتاق به ابعاد مختلف ۴×۸، ۴×۷، ۱۵×۴، ۱۵×۷، ۴×۱۰، ۶×۱۰ متر هستند. به نظر می‌رسد سقف این بناها به‌صورت طاق آهنگ و به جهت انباری و اصطبل؟ مورداستفاده قرارگرفته‌اند.

بناهای شرقی تنگه بهرام چوبین- دید از شمال
بناهای شرقی تنگه بهرام چوبین- دید از شمال

حوضچه‌های آبی تنگه بهرام چوبین

 پس از عبور از آثار معماری درون تنگه بهرام چوبین و به سمت جنوب، در شرق و چسبیده به دیواره‌های صخره‌ای کوه، چشمه‌ای دیده می‌شود که در بین شکاف صخره‌های کوه، جریان دارد. ساکنان تنگه برای بهره‌برداری از آب چشمه، به کندن پنج حوضچه در درون سنگ به ابعاد مختلف ۱ تا ۳ متر درون بستر سنگی کوه اقدام کرده‌اند. در قسمت بالای این حوضچه‌ها و در ارتفاعی بیشتر شواهدی دیگر از معماری دست کند مشاهده می‌شود. بنای نیایشگاهی روبروی دست کندها و در غرب آن‌ها قرار دارد. این بنا شامل یک اتاق مرکزی و دو اتاق کوچک‌تر در طرفین است. اتاق شمالی به اتاق مرکزی چسبیده و تنها راه ورودی به آن از اتاق مرکزی است. طاق بکار رفته در این بنا به‌صورت طاق آهنگ بوده است. اتاق مرکزی که در وسط دو اتاق دیگر واقع است نیز یک ورودی دارد که در سمت جنوب آن قرارگرفته است. ابعاد این بنا ۵/۴×۵ متر است. در ضلع شرقی دیوار آن دو طاقچه به عرض ۴۰ سانتیمتر که سقف آن‌ها به‌صورت طاق است و آثار سوختگی درون آن‌ها مشاهده می‌شود، وجود دارد. اتاق جنوبی توسط راهرویی یک متری از اتاق مرکزی جداشده است. ابعاد این اتاق ۳×۴ متر و عرض در ورودی آن ۷۰ سانتیمتر است. نکته جالب‌توجه در این میان نبود پنجره برای ارتباط با بیرون، در هر سه اتاق است و هرکدام فقط یک ورودی اصلی دارند. این ورودی‌ها روبروی هم قرارگرفته‌اند.

اشکفت تنگه بهرام چوبین
اشکفت تنگه بهرام چوبین

آخرین نقطه قابل‌استفاده از تنگه، در ضلع شرقی آن است که به‌صورت یک اشکفت ایجادشده است. ساکنان تنگه به‌منظور استراحت و فرار از گرمای تابستان از این محل استفاده می‌کرده‌اند. سطح اشکفت به‌صورت ۳ پله‌ای تراشیده شده است.

تاریخ‌گذاری تنگه بهرام چوبین

در رابطه با تاریخ‌گذاری تنگه بهرام چوبین نظرات بسیاری از سوی محققین و کارشناسان ارائه‌شده است. بر این اساس به‌طورکلی آثار تنگه بهرام چوبین، مربوط به اواخر دوره ساسانی و قرون نخستین اسلامی است که با متروک شدن شهر سیمره، روبه‌زوال گذاشته است. در باب استقرار و حضور بهرام چوبین در این منطقه آمده است که: در زمان خسروپرویز، بهرام چوبین یکی از فرماندهان ساسانی چون مورد بی‌احترامی قرارگرفته بود، شورش کرد و مدتی امپراتوری خسروپرویز را با شورش مواجهه کرد و بر نواحی ماسبذان و مهرجان‌قدق دست‌یافت و به علت موقعیت خاص جغرافیایی این منطقه مدت‌زمانی این دو ولایت را در اختیار خود داشت (شریفی‌نیا و شاکرمی،۱۳۹۶: ۱۱۰-۱۱۸).

این مکان یکی از جاذبه های گردشگری شهرستان دره شهر می باشد که هر ساله پذیرای توریست ها و بازدیدکنندگان بسیاری است.



دیدگاه خود را بیان کنید